ONGELUKKIGE HANDJES

Een tijdje terug naar een overzichtstentoonstelling in Amsterdam, met veel schilderijen en portretten uit de zestiende en zeventiende eeuw. De geportrettreerden zagen er voornaam uit, maar bezaten vaak ongelukkige handjes. In veel gevallen had de schilder de handen dan ook weggelaten. Ik probeerde niet zo kritisch te zijn als Hans Warren, van wie ik het dagboekdeel 1984-1987 herlees, inclusief de verslagen van museumbezoeken. Ook hij heeft het over slecht geschilderde handen (Emmausgangers van Van Meegren). ‘Als je niet naar de Anthony van Dycktentoonstelling gaat tel je niet mee. Of je de schilderijen van die knakker met volle aandacht gaat bekijken of in het museum maar wat rondhangt, dat dondert niet. Het enige wat dondert is dat je een ticket van je museumbezoek laat rondslingeren in je woonkamer, zodat het bezoek zegt: ‘Ha, ben je ook naar de Anthony van Dycktentoonstelling geweest? Prachtig, vind je niet? Die kleuren! Die vormgeving! Die structuren! Heb je nog wat te drinken in huis?’ (uit ‘Vergeef mij de liefde’, Herman Brusselmans, bladzijde 59; vanaf bladzijde 101 verspringt het boek ineens naar bladzijde 505, alsof de auteur bij wijze van zelfspot de eentonig- en langdradigheid van het verhaal wil accentueren ).
Poging ‘Uit naar Brooklyn’ (1957/1968) van Hubert Selby te lezen. Rauw! De sfeer van vroeger, tot diep in de nacht uitgaan en daarna nog met mensen mee naar huis om wat na te drinken, wat vaak uitliep op verveeld gehang. Toch een belangrijke roman, over de treurnis van verliefde en als vrouw opgemaakte nichten, die als mens niet gezien worden, over jongeren die denken dat ze de toekomst nog hebben, maar deze vergooien door zelfdestructief gedrag. Nog altijd actueel. Het deed me een beetje denken aan een van de eerste boeken die ik als jongeling heb gekocht, de roman ‘Parfait amour’ (1979) van Lucienne Stassaert, met in mijn herinnering androgyne personages, en de romans van Hermine Landvreugd.
‘De wespen’ (1966/1979) van Peter Handke, gelokt door de eerste bladzijde waarop cursief staat ‘het inschakelen van de herinnering’, wat mij als archiefman natuurlijk aanspreekt. Maar ik raakte al snel de draad kwijt. Het uitschakelen van de herinnering kan ook zijn nut hebben, zo bleek afgelopen week. Onderzoekers op bezoek voor het archief, die voor de zekerheid nog wat oude dossiers raadpleegden voor hun publicatie in wording, en meenden, op grond van wat zij eerder hadden gezien, niets bijzonders te zullen aantreffen, maar die zich toch verlekkerden aan archivalia die cruciaal bleken.
Het heerlijke minimalisme van Nescio’s ‘Natuurdagboek’, een halve eeuw later fotografisch her te beleven in het mooie boek ‘De boomgaard der gelukzaligen: de wereld van Nescio – 50 jaar later’ (1999) van Bert Verhoeff.

Muziek van het moment: Alberta Cross, Taking control'