STAALBORSTEL

Zojuist herdrukt en in de winkels te koop: ‘Een lust voor het oog’, Jan Siebelinks enigszins surrealistische roman uit 1977.
Het is het verhaal over de jonge leraar Jeroen Swijgman (let op de initialen J.S.), die toetreedt tot het lerarencorps van het O.L. Vrouwe van Lourdes-college, ondanks de naam een openbare mavo-school. De directeur van de school luistert naar de wonderlijke naam Bisperink, collega-leraren heten Teeuwbek, Lorijn, Seins, Dunnewind, Reeb. Onheilspellende namen, en dat klopt, want ‘Een lust voor het oog’ is een apocalyptische roman van zedelijk verderf en ondergang, die zich tijdens een steeds ondraaglijker wordende hittegolf afspeelt. Het schoolgebouw ligt aan de rand van Dieren, in de roman een stil en vergrijsd spookplaatsje, dat met een sterke ontvolking te maken heeft.
De dandy Swijgman wordt geconfronteerd met losgeslagen lerarenkoppels, die bij elkaar thuis wilde feesten houden. Drankzucht, seksuele extremiteiten, onderlinge rivaliteit, intriges, complotten en haat bepalen de sfeer op die leraarsfeestjes en de sfeer op school. Op de feestjes speelt de perverse Eïse, echtgenote van Lorijn, een centrale rol. Zij vernedert haar man en andere leraren en geraakt slechts aan haar erotisch gerief wanneer haar hoofd wordt bewerkt met een staalborstel.
Tussendoor onderzoekt de onderwijsinspectie op school de kwaliteit van de leerkrachten, en let daarbij vooral op vermeende communistische sympathieën.
Swijgman, die zich bij voorkeur hult in fraaie Italiaanse kostuums, ondergaat alles lijdzaam, tot hij op school een spreekbeurt moet houden; het is op school gebruik dat alle leraren om de zoveel tijd een lezing verzorgen. Tijdens zijn voordracht wordt Swijgman bevangen door zijn spreekangst. Hij plast voor de hele zaal zichtbaar in zijn beige broek.
Angst domineert het verhaal.
Zie ook Markus Ohrts, de roman 'De lerarenkamer' (2003):
‘de angst van de leerlingen voor de rector, voor de ouders, voor de leraren en de angst van de rector voor de ouders en de inspectie, alsook de angst van de inspectie, voor de ambtenaren op het ministerie, de angst van de ambtenaren op het ministerie voor de minister van Onderwijs, de angst van de minister van Onderwijs voor de minister-president en de angst van de minister-president voor de kiezers, of liever gezegd de mogelijke niet-kiezers, dus de ouders, vertegenwoordigd in de ouderraad.’
In ‘Een lust voor het oog’ is het vooral de angst voor collega’s, voor de onvoorspelbaarheid van de dag die komen gaat, het lot van een leraar die zich door zijn afstandelijke gedrag (komt veel voor in de onderwijsverhalen van Siebelink) buitensluit en die weigert mee te doen aan machtspelletjes en uiteindelijk in een overreactie tot een fatale daad komt.

Van de gelegenheid gebruik makend om nog eens de hele goede roman ‘De kamerling’ (2001) van Sasja Janssen aan te prijzen, over scholier Alexander die na de dood van zijn vader op verzoek van zijn moeder in huis wordt genomen door zijn wel heel rare leraar Starke.
Ook nog eens herlezen ‘Robinson’ (1976), de scholierenroman van Doeschka Meijsing (met een thematiek die lijkt op de onderwijsverhalen van Siebelink), en wie echt alle stereotiepe gebreken van een leraar tot zich wil nemen, die leze de belevenissen van de onhandige en chaotische leraar Henry Wilt, bijvoorbeeld ‘Wilt zit omhoog’ (1984) van Tom Sharpe.